Ժնևյան բանակցությունները ավարտվել են պատմական համաձայնությամբ
Շվեյցարիայի Ժնև քաղաքում մի քանի օր տևած բանակցություններից հետո Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության (ԿԴՀ) և Ռուանդայի կողմից աջակցվող M23 ապստամբ խմբի պատվիրակությունները ձեռք են բերել համատեղ խաղաղության ճանապարհային քարտեզ։ Այս քայլը կարող է ճանապարհ բացել տարիներ շարունակ ավերածություններ բերող հակամարտության վերջնական կարգավորման համար։
ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտը, որը հանդիսացել է բանակցությունների գլխավոր միջնորդներից մեկը, շաբաթ երեկոյան հրապարակել է համատեղ հայտարարություն՝ նկարագրելով ձեռքբերված արդյունքները։ Միջնորդական գործընթացին մասնակցել են նաև Աֆրիկյան Միությունը, Շվեյցարիան և Կատարը։
Դոհայի շրջանակային համաձայնագրի վրա հիմնված նոր փաստաթուղթ
Ըստ Պետական դեպարտամենտի հայտարարության՝ ձեռք բերված ճանապարհային քարտեզը հիմնվում է անցյալ տարվա նոյեմբերին Կատարի մայրաքաղաք Դոհայում կնքված՝ ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ ձեռք բերված համաձայնագրի վրա։ Համաձայն այդ հայտարարության՝ կողմերը «մշակել են ճանապարհային քարտեզ, որը սահմանում է հաջորդական քայլեր և ժամկետներ Դոհայի շրջանակային համաձայնագրի շրջանակում հետագա բանակցությունների համար»։
Հիշեցնենք, որ 2024 թվականի նոյեմբերի 15-ից ուժի մեջ է կրակի դադարեցման համաձայնագիրը, սակայն խաղաղության ամրապնդումը դանդաղ է ընթանում։ Դրական միտումների թվում կարելի է նշել կողմերի միջև ռազմագերիների փոխանակումը, որն արդեն իրականացվել է։
Դիտորդական առաքելության ամրապնդում
Նոր ճանապարհային քարտեզի դրույթներով նախատեսվում է, որ կրակի դադարեցումը վերահսկող դիտորդական առաքելությունը կստանա ՄԱԿ-ի MONUSCO խաղաղապահ ուժերի աջակցությունը։ Բացի այդ, փաստաթուղթը նախատեսում է մոտ ապագայում լրացուցիչ բանակցությունների անցկացում՝ կայուն խաղաղության հաստատման նպատակով։
Երկու կողմերն էլ երախտագիտություն են հայտնել միջնորդներին՝ «արևելյան ԿԴՀ-ում և Մեծ Լճերի ավելի լայն տարածաշրջանում խաղաղությանն ու կայունությանն աջակցելու նրանց անդրդվելի ջանքերի համար»։
Հակամարտության ծանր մարդկային գին
M23 ապստամբ խումբը, որն ունի Ռուանդայի ռազմական և տնտեսական աջակցությունը, 2022 թվականի սկզբից ձգտում է վերահսկողություն հաստատել հարուստ հանքային ռեսուրսներ ունեցող Կոնգոյի արևելյան հատվածների նկատմամբ։ Տարածաշրջանը հարուստ է ոսկով, կասիտերիտով, կոլտանով և ադամանդներով, ինչն այն դարձրել է ինչպես ռազմական, այնպես էլ տնտեսական շահերի կիզակետ։
2025 թվականից ի վեր M23-ը վերահսկողություն է հաստատել Հյուսիսային և Հարավային Կիվու նահանգների զգալի տարածքների նկատմամբ։ Հակամարտության հետևանքով հարյուրավոր խաղաղ բնակիչներ են զոհվել, իսկ միլիոնավոր մարդիկ ստիպված են եղել լքել իրենց բնակավայրերը։ M23-ը ռազմական հանցագործությունների կատարման բազմաթիվ մեղադրանքների առարկա է դարձել։
Խաղաղ կարգավորման հեռանկարներ
Ժնևյան համաձայնությունը, թեև ողջունելի է բոլոր կողմերի կողմից, դեռ ստիպված կլինի դիմագրավել բազմաթիվ գործնական մարտահրավերների։ Փորձագետները նշում են, որ ԿԴՀ-ի արևելքում հաստատված ռազմա-քաղաքական կառույցների ապամոնտաժումը, տեղահանված բնակչության վերաբնակեցումը, ինչպես նաև Ռուանդայի ազդեցության հարցի կարգավորումը բարդ բանակցային թեմաներ կհանդիսանան հետագա գործընթացի ընթացքում։
Չնայած դրան, Ժնևում ձեռք բերված ճանապարհային քարտեզը դիտվում է որպես կարևոր ազդակ, որը կարող է շարժ հաղորդել խաղաղ կարգավորմանը Կոնգոյի արևելյան հատվածներում, որտեղ երկու տասնամյակ շարունակ տիրել են անկայունությունն ու բռնությունը։ Միջազգային հանրության ուշադրությունն այժմ կենտրոնացված է ձեռք բերված համաձայնություններն ամրագրելու և դրանց կատարողականը ապահովելու վրա։
