Հնդկաստանի վարչապետ Նարենդրա Մոդին սեպտեմբերի կեսերին Նյու Դելիում կընդունի Չինաստանի նախագահ Սի Ցզինպինին և Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինին BRICS-ի 18-րդ գագաթնաժողովի շրջանակներում։ Այս հանդիպումները տեղի են ունենում այն ժամանակ, երբ Հնդկաստանը փորձում է պահպանել ռազմավարական ինքնավարությունը՝ միաժամանակ խորացնելով կապերը Չինաստանի և Ռուսաստանի հետ։
Հնդկաստանի BRICS նախագահության դժվարությունները
Հնդկաստանը BRICS-ի նախագահության տարին ավարտում է ընդլայնված խմբի ներսում առկա լարվածությամբ։ Խումբը 11 անդամ ունի, և տարբեր երկրների՝ ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունները տարբեր են։ Այս տարի BRICS-ի արտգործնախարարները չկարողացան համատեղ հայտարարություն ընդունել Մերձավոր Արևելքի ճգնաժամի վերաբերյալ։ Հնդկաստանը ստիպված եղավ հրապարակել միակողմանի նախագահության հայտարարություն։ Աշոկ Կանթան՝ Չինաստանում Հնդկաստանի նախկին դեսպանը, նշել է, որ BRICS-ը և SCO-ն տալիս են Հնդկաստանին տեղ սեղանի շուրջ՝ հետապնդելու սեփական շահերը՝ պահպանելով հարաբերությունները տարբեր խոշոր տերությունների հետ։ Մոդին հանդիպել էր Սիին և Պուտինին SCO գագաթնաժողովում Բիշքեկում օգոստոսի վերջին և սեպտեմբերի սկզբին։
Հնդկաստան-Չինաստան հարաբերությունների սահմանները
Սահմանային պարեկային համաձայնագիրը 2024 թվականին ավարտեց չորս տարվա ռազմական լարվածությունը։ Միջազգային թռիչքները վերսկսվել են, և Կայլաշ Մանսարովարի ուխտագնացությունը վերաբացվել է։ Այնուամենայնիվ, առևտրային դեֆիցիտը գերազանցում է 112 միլիարդ դոլարը։ Կանթան ասել է, որ հարաբերությունները զինված գոյակցության և կառավարվող մրցակցության մեջ են։ Սահմանը մնում է խիստ ռազմականացված, իսկ առևտրի, ներդրումների և անվտանգության վերաբերյալ հիմնական տարաձայնությունները պահպանվում են։ Հնդկաստանը կարիք ունի կայուն և կանխատեսելի հարաբերությունների Չինաստանի հետ՝ առանց զգոնությունը թուլացնելու։
BRICS-ի ընդլայնումը և ներքին տարաձայնությունները
Խմբում ընդգրկված են Իրանը և ԱՄԷ-ն, որոնք հակառակ կողմերում են եղել որոշակի հակամարտություններում։ Հարշ Պանտը՝ Observer Research Foundation-ի փոխնախագահը, ընդգծել է, որ ընդհանուր հիմք գտնելը դժվար է դառնում։ BRICS-ը կարող է աշխատել համատեղ շահերի ոլորտներում, ինչպես գլոբալ տնտեսական կառավարման բարեփոխումը։ Տարաձայնությունները հավանաբար ավելի հաճախակի կդառնան։ Բրազիլիայի, Հարավային Աֆրիկայի, Ինդոնեզիայի և Եգիպտոսի տարբեր շահերը բարդացնում են համաձայնությունը։
Հնդկաստանի «America Plus» մոտեցումը
Ռազմավարական գործերի վերլուծաբան Սի Ռաջա Մոհանը նշել է, որ Հնդկաստանը մնում է կախված Արևմուտքից կապիտալի, տեխնոլոգիայի և անվտանգության առումով։ Միևնույն ժամանակ, այն խորացնում է կապերը Ռուսաստանի և Չինաստանի հետ ռազմավարական նպատակներով։ Այս հավասարակշռությունը դժվարանում է մեծ տերությունների մրցակցության խորացման պայմաններում։ ԱՄՆ-Չինաստան հնարավոր համաձայնությունը կարող է Հնդկաստանը թողնել խոցելի վիճակում, իսկ Ռուսաստանի աճող կախվածությունը Չինաստանից փոխում է Եվրասիայի հավասարակշռությունը։
BRICS Pay և տեղական արժույթների օգտագործում
Հնդկաստանը խթանում է BRICS երկրների միջև սահմանային վճարումների հեշտացումը և ազգային արժույթների օգտագործումը։ Այնուամենայնիվ, Նյու Դելին չի ներկայացնում դա որպես դոլարի փոխարինում կամ ընդհանուր BRICS արժույթի ստեղծում։ Պանտը նշել է, որ տեղական արժույթների գործարքները կարող են դառնալ կարևոր համագործակցության ոլորտ։ Հնդկաստանը փնտրում է ավելի մեծ ճկունություն և այլընտրանքներ դոլարի վրա հիմնված ֆինանսական կառույցներին։
Հաճախ տրվող հարցեր
Ի՞նչ է սպասվում Մոդի-Սի հանդիպումից։
Հանդիպումը կարող է բերել որոշակի կայունացում առևտրի և ներդրումների ոլորտում, բայց չպետք է դիտվի որպես հարաբերությունների լիակատար վերականգնում։
Ինչու՞ է BRICS-ը դժվարանում համաձայնության գալ։
Անդամ երկրների՝ ԱՄՆ-ի հետ տարբեր հարաբերությունները և Մերձավոր Արևելքի հակամարտությունների շուրջ տարաձայնությունները խոչընդոտ են դառնում։
Ո՞րն է Հնդկաստանի հիմնական նպատակը BRICS-ում։
Նյու Դելին ցանկանում է ավելի մեծ կշիռ տալ զարգացող երկրների մտահոգություններին և խթանել գլոբալ ինստիտուտների բարեփոխումը՝ առանց խմբի վերածվելու հակաարևմտյան հարթակի։
Ինչպե՞ս է ազդում առևտրային դեֆիցիտը հարաբերությունների վրա։
112 միլիարդ դոլար գերազանցող դեֆիցիտը և շուկայի հասանելիության վերաբերյալ տարաձայնությունները մնում են լուրջ խոչընդոտներ։
Կարո՞ղ է BRICS-ը դառնալ Չինաստանի գերակայության գործիք։
Հնդկաստանը զգույշ է, որպեսզի խումբը չվերածվի Չինաստանի ղեկավարած հակաարևմտյան կառույցի։
Հիմնական եզրակացություններ
- Հնդկաստանը BRICS-ի նախագահության ավարտին փորձում է պահպանել ռազմավարական ինքնավարությունը։
- Չինաստանի հետ առևտրային դեֆիցիտը գերազանցում է 112 միլիարդ դոլարը։
- BRICS-ի ընդլայնումը մեծացրել է ներքին տարաձայնությունները։
- Տեղական արժույթների օգտագործումը դառնում է համագործակցության կարևոր ոլորտ։
- Հնդկաստանը խուսափում է BRICS-ը հակաարևմտյան հարթակ դարձնելուց։
Հեռանկարներ
Նյու Դելիի գագաթնաժողովը ցույց կտա, թե որքանով է Հնդկաստանը կարողանում առաջ մղել իր առաջնահերթությունները BRICS-ում՝ առանց թույլ տալու խմբի գերակայությունը Չինաստանի կողմից կամ վերածվելը հակաարևմտյան հարթակի։ Այս հավասարակշռությունը կշարունակի մնալ Հնդկաստանի արտաքին քաղաքականության կենտրոնական մարտահրավերը։
