Վլադիմիր Պուտինի այցը Կուրիլյան կղզիներ և Ճապոնիայի արձագանքը
Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի վերջին այցը Կուրիլյան կղզիներ, որը Ռուսաստանում հայտնի է որպես Իտուրուպ, իսկ Ճապոնիայում՝ Էտորոֆու, առաջին անգամն էր նրա պաշտոնավարման ընթացքում։ Այս քայլը բուռն արձագանք է առաջացրել Ճապոնիայի կառավարության կողմից, որը անմիջապես կանչել է Ռուսաստանի դեսպանին՝ «խիստ բողոք» հայտնելու համար։ Ճապոնիայի արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարել է, որ այս այցը «խիստ անընդունելի» է և վիրավորում է ճապոնացի ժողովրդի զգացմունքները։
Կուրիլյան կղզիների վեճի պատմական ակնարկը
Կուրիլյան կղզիների շուրջ վեճը խորը արմատներ ունի պատմության մեջ, մասնավորապես՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին։ 1945 թվականին Խորհրդային Միությունը գրավեց Կուրիլյան կղզիների հարավային չորս կղզիները, որոնք Ճապոնիայում հայտնի են որպես «Հյուսիսային տարածքներ»։ Այդ ժամանակ Մոսկվան արտաքսեց մոտ 17,000 ճապոնացի բնակիչների, և այժմ կղզիներում բնակվում է մոտ 20,000 ռուսաստանցի քաղաքացի։ Այս տարածքային վեճը երկու երկրների միջև խաղաղության պայմանագրի չստորագրման հիմնական պատճառներից մեկն է, ինչի հետևանքով նրանք պաշտոնապես չեն ավարտել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։
Կղզիներն ունեն ռազմավարական կարևոր նշանակություն։ Դրանք ձգվում են Ռուսաստանի Կամչատկայի թերակղզուց մինչև Ճապոնիայի Հոկայդո կղզին՝ կազմելով հրաբխային կղզեխումբ։ Չնայած կլիմայական բարդ պայմաններին, կղզիներն ունեն հանքային պաշարներ և հարուստ ձկնորսական տարածքներ, ինչը էլ ավելի է մեծացնում դրանց ռազմավարական և տնտեսական արժեքը։
Պուտինի այցի մանրամասները և Ճապոնիայի արձագանքը
Ռուսական լրատվամիջոցների հաղորդմամբ՝ Վլադիմիր Պուտինն այցելել է ձկան վերամշակման գործարան Իտուրուպ կղզում, որտեղ նրան խավիար են հյուրասիրել։ Այս այցը, որը տեղի է ունեցել Սախալին կղզի կատարած այցից հետո, որտեղ Ռուսաստանի նավատորմը զորավարժություններ էր անցկացնում, ընդգծում է Ռուսաստանի կողմից իր ներկայությունը տարածաշրջանում ամրապնդելու մտադրությունը։
Ճապոնիայի արտաքին գործերի նախարար Տոշիմիցու Մոտեգին հայտարարել է, որ «Հյուսիսային տարածքները… պատմականորեն և միջազգային իրավունքի համաձայն Ճապոնիայի տարածքի անբաժանելի մասն են, և Ճապոնիայի կառավարությունը խիստ բողոքում է այս այցի դեմ»։ Վարչապետ Սանաե Տակաիչին նույնպես նշել է, որ այցը «վիրավորում է ճապոնացի ժողովրդի զգացմունքները և բացարձակապես անընդունելի է»։ Նա նաև հավելել է, որ այս այցը էլ ավելի կվնասի երկու երկրների միջև հարաբերություններին, որոնք արդեն լարված են Ուկրաինա Ռուսաստանի լայնածավալ ներխուժման պատճառով։
«Հյուսիսային տարածքները… պատմականորեն և միջազգային իրավունքի համաձայն Ճապոնիայի տարածքի անբաժանելի մասն են, և Ճապոնիայի կառավարությունը խիստ բողոքում է այս այցի դեմ»։
Ճապոնիայի արտաքին գործերի նախարար Տոշիմիցու Մոտեգի
Նախկին այցեր և ռազմավարական նշանակություն
Ռուսաստանի ղեկավարները հազվադեպ են այցելել Կուրիլյան կղզիներ։ Նախկինում նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը 2010 թվականին դարձավ առաջինը, ով այցելեց վիճելի տարածք, իսկ այնուհետև՝ 2015 թվականին, որպես վարչապետ։ Այս այցերը, ինչպես նաև Պուտինի ներկայիս այցը, ընդգծում են Կուրիլյան կղզիների ռազմավարական կարևորությունը Ռուսաստանի համար։ Սառը պատերազմի տարիներին Խորհրդային Միությունը մեծ ռազմական ներկայություն ուներ այնտեղ՝ ԱՄՆ-ի և Ճապոնիայի հետ լարվածության ֆոնին։
1991 թվականին Խորհրդային Միության փլուզումից ի վեր տարածքային հարցի շուրջ բանակցությունները դեռևս արդյունք չեն տվել։ Ռուս-ճապոնական հարաբերությունները էլ ավելի վատթարացան 2022 թվականին Ուկրաինա Ռուսաստանի լայնածավալ ներխուժումից հետո, երբ Ճապոնիան միացավ արևմտյան երկրների կողմից Ռուսաստանի դեմ սահմանված պատժամիջոցներին։ Այս իրադարձությունները էլ ավելի են բարդացնում տարածքային վեճի լուծման հեռանկարները։
Ապագա հեռանկարներ
Պուտինի այցը Կուրիլյան կղզիներ, անկասկած, կխորացնի Ռուսաստանի և Ճապոնիայի միջև առկա լարվածությունը։ Չնայած բազմաթիվ բանակցություններին՝ կողմերը դեռևս չեն կարողացել ընդհանուր հայտարարի գալ այս երկարատև վեճի շուրջ։ Մինչ Ճապոնիան շարունակում է պնդել իր պատմական և իրավական իրավունքները կղզիների նկատմամբ, Ռուսաստանը շարունակում է դրանք համարել իր անբաժանելի մասը։ Այս իրավիճակը ոչ միայն խոչընդոտում է երկու երկրների միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրմանը, այլև բացասաբար է անդրադառնում տարածաշրջանային անվտանգության և համագործակցության վրա։
Առանց տարածքային վեճի լուծման՝ Ռուսաստանի և Ճապոնիայի միջև լիարժեք հարաբերությունների հաստատումը մնում է անհնարին։ Այս վիճակը կարող է շարունակվել ևս երկար տարիներ, քանի դեռ կողմերը չեն գտնի փոխադարձաբար ընդունելի լուծում, որը կհաշվի երկու երկրների շահերը և կհարգի միջազգային իրավունքի նորմերը։
