Ներածություն
Սև ծովում ռուսական ենթակառուցվածքների, մասնավորապես Նովոռոսիյսկի նավահանգստի վրա ուկրաինական անօդաչու թռչող սարքերի հարձակումները զգալիորեն խաթարել են հացահատիկի և նավթի արտահանումները։ Այս իրավիճակը լուրջ մարտահրավերներ է ստեղծում Ռուսաստանի համար, քանի որ Սև ծովի միջոցով ապրանքների արտահանումը դառնում է ավելի բարդ։ Փորձագետները նշում են, որ հարձակումների շարունակական ինտենսիվությունը կարող է էական բացասական ազդեցություն ունենալ ռուսական արտահանողների և ազգային բյուջեի վրա։
Նովոռոսիյսկը՝ Ռուսաստանի կարևորագույն արտահանման կենտրոն
Նովոռոսիյսկը 19-րդ դարից ի վեր եղել է Ռուսաստանի արտահանման կարևորագույն կենտրոններից մեկը։ Այն մինչ օրս մնում է Ռուսաստանի ամենամեծ նավահանգիստը բեռնաշրջանառության ծավալով, ինչպես նաև Եվրոպայի խոշորագույններից մեկը։ Երկրի հացահատիկի արտահանման մինչև մեկ երրորդն իրականացվում է այս նավահանգստի միջոցով, որը գտնվում է երկրի խոշոր գյուղատնտեսական շրջաններին մոտ։ Նավահանգստով անցնում են նաև հում նավթ, մետաղներ և կոնտեյներային ապրանքներ։
Հացահատիկի արտահանման խափանումներ
Վերջին շրջանում ուկրաինական ծովային և օդային անօդաչու թռչող սարքերի հարձակումները լուրջ խափանումներ են առաջացրել բեռնափոխադրումներում, հատկապես հացահատիկի ոլորտում։ SovEcon գյուղատնտեսական հետազոտական և խորհրդատվական ընկերության ղեկավար Անդրեյ Սիսովը նշել է, որ օգոստոսի 12-ին Նովոռոսիյսկի հացահատիկի արտադրանքի գործարանը (NKHP)՝ Ռուսաստանի հացահատիկի արտահանման խոշորագույն տերմինալներից մեկը, և Նովոռոսիյսկի հացահատիկի տերմինալը դադարեցրել են իրենց գործունեությունը։ Մեկ օր անց KSK-ն՝ Ռուսաստանի խորջրյա հացահատիկի խոշորագույն տերմինալներից մեկը, նույնպես դադարեցրել է իր գործունեությունը։ Ավելի վաղ՝ հուլիսի վերջին, Թամանի խոշոր հացահատիկի տերմինալի գործունեությունը նույնպես դադարել էր։ Մինչ այդ Ուկրաինան անդամալույծ էր արել Ազովի ծովի ծանծաղուտ նավահանգիստների գործունեությունը։ Հրապարակման պահին Ռուսաստանի խորջրյա հացահատիկի տերմինալներից միայն Տուապսեն էր գործում, որն ամենափոքրն է։ Սիսովի խոսքերով, սա նշանակում է, որ «Ազով-Սևծովյան ավազանի միջոցով ռուսական հացահատիկի արտահանումները գործնականում արգելափակված են»։
Նավթի արտահանման խնդիրներ
Նավթի արտահանման հետ կապված իրավիճակը նույնքան դրամատիկ չէ, սակայն այն նույնպես հաճախակի խաթարվում է։ Reuters գործակալության տվյալներով՝ Շեշխարիս տերմինալը՝ Սև ծովում Ռուսաստանի հիմնական նավթ արտահանող օբյեկտը, որը օրական մոտ 700,000 բարել հում նավթ է մատակարարում, օգոստոսի 14-ին դադարեցրել էր բեռնումները, որոնք վերսկսվել էին ընդամենը երկու օր անց։ Լոնդոնում գործող Argus Media գործակալության տվյալներով՝ Ռուսաստանը 2026-2027 թվականներին կարող է ունենալ 45 միլիոն տոննա ցորեն՝ Ռուսաստանի հիմնական գյուղատնտեսական արտահանման ապրանքը։ Սակայն Սև ծովում ստեղծված իրավիճակը, որի միջոցով սովորաբար իրականացվում է բեռնափոխադրումների մոտ 90%-ը, գրեթե անհնար կդարձնի համաշխարհային շուկան մատակարարելը։
Հետևանքները ռուսական արտահանողների համար
SovEcon-ի Սիսովը գնահատել է, որ «շատ ռուս արտադրողներ չեն դիմանա այս սեզոնին, հատկապարպես ֆինանսական պայմանների մի քանի տարվա վատթարացումից հետո»։ Արտահանումների դադարեցման պատճառով ավելցուկային հացահատիկը ստիպված կլինի վաճառվել ներքին շուկայում, ինչն արդեն իսկ նվազեցնում է գները։ Նույնիսկ եթե արտահանումները ժամանակի ընթացքում վերականգնվեն, խնդիրներ կմնան։ Օգոստոսը սովորաբար բեռնափոխադրումների գագաթնակետն է, և դժվար կլինի առաքել այն, ինչ չի ուղարկվել այս ամիս, քանի որ տերմինալները սովորաբար աշնանը աշխատում են ամբողջ հզորությամբ։
Ազդեցությունը համաշխարհային շուկայի վրա
Ռուսաստանը ցորենի աշխարհի խոշորագույն արտահանողն է, ուստի Ազովի և Սև ծովի շրջաններում ռազմական գործողությունների սրումը կզգացվի նաև համաշխարհային շուկայում։ Ուկրաինական հացահատիկի արտահանումները նույնպես կտրուկ նվազել են, քանի որ հարձակումներ են տեղի ունենում երկու կողմից։ Վերջին ամսվա ընթացքում Ռուսաստանը նույնպես ակտիվացրել է հարձակումները ուկրաինական նավահանգիստների և այնտեղ կայանված նավերի վրա։ Argus Media-ի Սյաոյի Դենգը նշել է, որ «խափանումները արգելափակել են Ուկրաինայում և Ռուսաստանում լավ ցորենի բերքի մուտքը համաշխարհային շուկա»։ Նա հավելել է, որ «երկուսն էլ պայքարել են այլընտրանքային ենթակառուցվածքների հետ աշխատելու համար, ինչպիսիք են Բալթյան նավահանգիստները (երկաթուղով) կամ Դանուբ գետի նավահանգիստները, սակայն այլընտրանքները չեն կարող ամբողջությամբ փոխարինել»։
Նավթի արտահանման նվազում Նովոռոսիյսկից
Էներգիայի և մաքուր օդի հետազոտությունների կենտրոնի (CREA) տվյալներով՝ Նովոռոսիյսկի նավահանգիստը «օգոստոսի առաջին երկու շաբաթվա ընթացքում 30%-ով պակաս նավթ է բեռնել, քան նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածում»։ Այս նվազմանը նախորդել էր ուկրաինական հարվածը Կասպյան խողովակաշարային կոնսորցիումի (CPC) ծովային տերմինալին հուլիսի 19-ին։ CREA-ի էներգետիկ վերլուծաբան Իսահակ Լևին նշել է, որ ենթակառուցվածքների վնասը բեռնափոխադրումների նվազման միակ պատճառը չէ։ Նա ասել է, որ «նավերի վրա հարձակումները խրախուսել են նավերին չմտնել այն նավահանգիստներ, որոնք համարվում են հիմնական թիրախներ»։ Bloomberg-ի տվյալներով՝ օգոստոսի 17-ին հարձակման է ենթարկվել հունական տանկեր, որը, ենթադրաբար, ռուսական նավթ էր տեղափոխում։
Այլընտրանքային ուղիների սահմանափակումները
Լևին նշել է, որ «եթե այս սահմանափակումները պահպանվեն մինչև օգոստոսի վերջ, Ռուսաստանին ավելի ու ավելի դժվար կլինի պարզապես հետաձգել բեռնափոխադրումները և հետագայում լրացնել կորցրած ծավալները»։ Նա հավելել է, որ «Ռուսաստանը կարող է վերաուղղորդել բարելերը, բայց չի կարող վերաուղղորդել ենթակառուցվածքները։ Ամենահավանական այլընտրանքները ներառում են Բալթյան Պրիմորսկի և Ուստ-Լուգայի նավահանգիստները»։ Սակայն նավթի վերաուղղորդումը Բալթյան ծովի նավահանգիստներով զգալիորեն կավելացնի տրանսպորտային ժամանակը և ծախսերը՝ համեմատած Սև ծովի արտահանումների հետ, մինչդեռ առկա հզորությունները չափազանց փոքր են Նովոռոսիյսկից զգալի ծավալներ փոխարինելու համար։
Եզրակացություն
Սև ծովում շարունակվող ռազմական գործողությունները և ուկրաինական հարձակումները ռուսական նավահանգիստների վրա լուրջ ազդեցություն են ունենում ինչպես Ռուսաստանի, այնպես էլ համաշխարհային շուկայի վրա։ Հացահատիկի և նավթի արտահանման խափանումները ստիպում են Ռուսաստանին փնտրել այլընտրանքային լուծումներ, որոնք, սակայն, հաճախ ավելի թանկ և ժամանակատար են։ Այս իրավիճակը կարող է երկարաժամկետ հետևանքներ ունենալ Ռուսաստանի տնտեսության և համաշխարհային պարենային անվտանգության վրա։
