Բաշար Ասադի դեմ մահվան դատավճիռը հեռակա կարգով
Սիրիական դատարանը երեքշաբթի օրը հեռակա կարգով մահապատժի է դատապարտել նախկին նախագահ Բաշար Ասադին։ Այս դատավճիռը կայացվել է ավելի քան մեկուկես տարի անց այն բանից հետո, երբ Ասադը տապալվեց և փախավ Ռուսաստան։ Դատարանը նրան մեղադրել է «մեկից ավելի անձանց և երեխաների դիտավորյալ և կանխամտածված սպանության, խոշտանգումների, կամայական ձերբակալությունների և մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունների» համար։
Դատավորը հայտարարել է, որ «հանցագործ Բաշար Ասադի ներդրումը հանցագործություններում եղել է որպես վերջնական որոշումներ կայացնող անձի, որը մոբիլիզացրել է պետական հաստատությունները դրանք կատարելու համար»։ Դատավճիռը կայացվել է Դամասկոսի Չորրորդ քրեական դատարանի կողմից և ուղիղ եթերով ընթերցվել սիրիական պետական հեռուստատեսությամբ։
Իրադարձությունների զարգացումը
Բաշար Ասադը տապալվեց 2024 թվականի դեկտեմբերին այն բանից հետո, երբ ապստամբ ուժերը մտան Դամասկոս՝ վերջ դնելով Ասադների ընտանիքի ավելի քան հինգ տասնամյակ տևած կառավարմանը։ Նա և իր ընտանիքը փախան Ռուսաստան, որտեղ նրան քաղաքական ապաստան տրամադրվեց։ Միևնույն ժամանակ, Սիրիայի նոր իշխանությունները սկսեցին հետապնդել նախկին պաշտոնյաներին՝ երկրի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում կատարված ենթադրյալ հանցագործությունների համար։
Բաշար Ասադը, ծնված 1965 թվականին, նախագահ դարձավ 2000 թվականին՝ իր հոր՝ Հաֆեզ Ասադի մահից հետո։ Նա շարունակեց իր ընտանիքի տասնամյակներ տևած կառավարումը՝ պահպանելով ալավիական փոքրամասնության գերակայությունը սուննի մեծամասնություն ունեցող Սիրիայում և երկրի սերտ դաշինքը Իրանի հետ, ինչպես նաև թշնամությունը Իսրայելի և ԱՄՆ-ի նկատմամբ։
Հետապնդումներ նախկին ռեժիմի անդամների նկատմամբ
Սիրիայի կառավարությունը պահանջում է Մոսկվայից արտահանձնել Ասադին։ Ասադի եղբայր Մահերը և տապալված կառավարության մի քանի այլ գործիչներ նույնպես հեռակա կարգով դատապարտվել են մահապատժի։ Նրանք մեղադրվել են կանխամտածված սպանության և խոշտանգումների մեջ, որոնք հանգեցրել են մահվան։
Նույն գործով դատարանը մահապատժի է դատապարտել նաև Աթեֆ Նաջիբին՝ Ասադի կառավարման օրոք անվտանգության բարձրաստիճան պաշտոնյային և նախկին բռնապետի զարմիկին։ Նա ձերբակալվել էր 2025 թվականի հունվարին՝ երկրից փախչելու փորձի ժամանակ և դարձել ամենաբարձրաստիճան պաշտոնյաներից մեկը, որը կանգնեց դատարանի առջև։
Նաջիբը, Սիրիայի բանակի նախկին բրիգադային գեներալ, ղեկավարում էր Քաղաքական անվտանգության բաժինը հարավային Դարաա նահանգում, երբ 2011 թվականին սկսվեց ապստամբությունը Ասադի կառավարության դեմ։ Նա դատարանում հայտնվեց խիստ անվտանգության պայմաններում՝ կանգնած լինելով վանդակի մեջ բանտային համազգեստով, մինչ դատավորը կարդում էր դատավճիռը։
Դատարանը Նաջիբին մեղադրել է հանցագործությունների, այդ թվում՝ սպանության, 15 տարեկանից ցածր երեխաների դիտավորյալ սպանության և մահվան հանգեցրած խոշտանգումների մեջ՝ այդ արարքները որակելով որպես մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ։
Արդարադատության հետապնդումը
Այս դատավճիռները Սիրիայի նոր իշխանությունների ջանքերի մի մասն են՝ պատասխանատվության ենթարկելու նախկին ռեժիմի անդամներին այն հանցագործությունների համար, որոնք կատարվել են քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում։ Դա կարևոր քայլ է երկրի համար՝ հաշվի առնելով կոնֆլիկտի ընթացքում տեղի ունեցած լայնածավալ մարդկային իրավունքների խախտումները։ Այնուամենայնիվ, Ասադի արտահանձնումը Ռուսաստանից մնում է անորոշ, և դա զգալիորեն կազդի դատավճիռների իրականացման վրա։
Միջազգային հանրությունը մանրամասնորեն հետևում է այս իրադարձություններին, քանի որ դրանք կարող են նախադեպ ստեղծել այլ երկրներում նմանատիպ իրավիճակների համար։ Դատարանի որոշումը նաև կարևոր ուղերձ է ուղարկում այն մասին, որ անպատժելիությունը չի կարող հավերժ տևել, նույնիսկ այն դեպքերում, երբ մեղադրյալները փախել են արդարադատությունից։
«Սիրիայի դատարանի որոշումը Բաշար Ասադին մահապատժի դատապարտելու մասին հեռակա կարգով, շրջադարձային իրադարձություն է երկրի համար, քանի որ այն նշանավորում է արդարադատության որոնումը բռնի հակամարտության տարիներից հետո։»
Այս իրադարձությունները կարևոր են ոչ միայն Սիրիայի, այլև ողջ տարածաշրջանի համար, քանի որ դրանք ցույց են տալիս քաղաքական փոփոխությունների և դրանց հետևանքների բարդությունը։ Ասադի եղբոր և այլ պաշտոնյաների դատապարտումը նույնպես կարևոր քայլ է՝ ցույց տալով, որ արդարադատությունը կհետապնդի նաև նախկին ռեժիմի այլ անդամներին։
